Ô nhiễm ánh sáng là gì?

Ô nhiễm ánh sáng là gì?

Nhiễm bẩn luồng sáng là việc chiếu sáng quá mức hoặc nguồn sáng nhân tạo gây khó chịu. Theo định nghĩa của Hiệp hội bầu trời đêm quốc tế (IDA) xác định nhiễm khuẩn luồng sáng là: bất kỳ ảnh hưởng bất lợi của ánh sáng nhân tạo bao gồm cả luồng sáng trên bầu trời, luồng sáng chói, xâm nhập luồng sáng, ánh sáng lộn xộn, giảm tầm nhìn vào ban đêm, & lãng phí năng lượng.”

ô nhiễm ánh sáng
ô nhiễm ánh sáng

Nói cách khác, việc lạm dụng luồng sáng nhân tạo quá mức cần thiết mà không đúng mục tiêu đặc biệt về đêm được gọi là nhiễm bẩn nguồn sáng. Điển hình như trong chiếu sáng công cộng có nguồn sáng quá chói, làm sáng bầu trời đem hay ánh sáng chiếu vào nhà dân

Luồng sáng & nhịp sinh học “ngày- đêm”

Nguồn sáng là nhân tố rất quan trọng cho đời sống muôn loài, ở cả thực lẫn động vật. Thông qua nhịp sinh học “ngày-đêm” (diurnal rhythm) các cơ quan, hệ thống trong sinh thể hoạt động nhịp nhàng.

Luồng sáng & nhịp sinh học “ngày- đêm”
Luồng sáng & nhịp sinh học “ngày- đêm”

Nhịp sinh học ngày đêm điều khiển bởi đồng hồ sinh học & hiện diện rộng rãi trong thực vật, động vật, nấm và cả vi khuẩn. Nhịp sinh học này sẽ hoạt động những quá trình ăn, ngủ, thân nhiệt, sóng điện não, hệ nội tiết, tân sinh tế bào và tương đối nhiều vận hành sinh học khác….

Tại thực vật có 2 quá trình xen kẻ nhau: Ban ngày có ánh sáng thực vật sẽ thực hiện quá trình quang hợp (photosynthesis), những phân tử diệp lục tố sẽ lấy năng lượng từ luồng sáng (quang năng) để sinh tổng hợp nên những chất hữu cơ. Trong đêm thiếu sáng, không có nguồn sáng, thực vật tiến hành quá trình hô hấp (respiration): dùng dưỡng khí O2 chuyển hóa chất dinh dưỡng để sản sinh năng lượng và đào thải khí thán khí CO2 ra ngoài.

Tại động vật, ban ngày nguồn sáng ảnh hưởng vào võng mạc mắt, kích thích này sẽ tác động vào vùng dưới đồi sau đó đến tuyến yên, tuyến tùng… & từ đó tác động tương đối nhiều quá trình chuyển hóa, sinh trưởng, phát dục…

Hiểu được tầm quan trọng của chu kỳ sáng-tối ở thực, động vật, trong chăn nuôi, trồng trọt đã có rất nhiều ứng dụng như: Chiếu đèn ban đêm để ngày “dài ra” khiến mía không thể trổ cờ; Chong bóng cho thanh long ra hoa trái vụ; dùng luồng sáng nhân tạo tạo chu kỳ ngày 16 giờ/ đêm 8 giờ để gà mái đẻ quanh năm; Tăng năng suất sáng để rút ngắn thời gian phát triển ở cá hồi, cá chép…;Thiết kế các môi trường sống tàu vũ trụ bắt chước chu trình tối-sáng bảo đảm sức khỏe cho phi hành gia……

Nguyên nhân gây nhiễm bẩn nguồn sáng

Tương tự như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước… lý do chính gây nhiễm khuẩn ánh sáng là phát sinh trong quá trình sinh hoạt, vận hành kinh tế của con người, có thể kể tới như:

Không tắt các thiết bị phát quang khi không sử dụng.

Lạm dụng quá rất nhiều nguồn sáng trong cùng 1 khu vực.

Không chọn đúng các thiết bị đèn điện khiến nguồn sáng không tập trung vào ví trí cần có thiết.

bố trí thiết bị chiếu sáng không phù hợp, dẫn đến phải dùng rất nhiều năng lượng hơn mức cần thiết cho việc phát quang.

Sự chỉ dẫn chưa đầy đủ các các nhà quản lý & những người ở trong các toà nhà về việc sử dụng hệ thống chiếu sáng 1 cách hiệu quả.

Duy trì ánh sáng không hợp lý khiến phung phí luồng sáng & kinh phí năng lượng…

Việc hiện đại hoá đời sống dẫn đến ô nhiễm nguồn sáng đang tác động đến con người một cách âm thầm và có hại.

Ô nhiễm nguồn sáng gây ra tác hại gì?

Tác động đến sức khoẻ con người

Tác động đến sức khoẻ con người
Tác động đến sức khoẻ con người

Theo cơ quan Nghiên cứu Ung thư IARC của triển khai Y tế Thế giới WHO năm 2007, nhiễm khuẩn ánh sáng gây các rối loạn nhịp sinh học, từ đó dẫn tới nguyên nhân gây ung thư.

Ngoài ra, những ảnh hưởng trực tiếp từ việc ô nhiễm nguồn sáng có thể là vấn đề mệt mỏi, đau đầu, áp lực, phiền muộn bận tâm âu & suy giảm công dụng sinh dục…

Ảnh hưởng lên nền kinh tế, xã hội

Ảnh hưởng lên nền kinh tế, xã hội
Ảnh hưởng lên nền kinh tế, xã hội

Gây lãng phí năng lượng: theo những nghiên cứu, việc phát quang chiếm tới ¼ năng lượng tiêu thụ trên thế giới, trong đó có từ 50% – 90% nguồn sáng tại những toà nhà là không cần có thiết.

Tác động việc quan sát thiên văn: tại những khu đô thị, hầu như người dân không nhìn thấy các ngôi sao trên bầu trời đêm ngoại trừ mặt trăng và vài ngôi sao sáng gần trái đất.

Phá vỡ hệ sinh thái

Vài nghiên cứu cho thấy hậu quả rõ rệt bởi ô nhiễm ánh sáng: nguồn sáng đêm ngăn ngừa khả vận hành của côn trùng, sinh vật về đêm hay những loài hoa nở ban đêm, dựa vào những loài côn trùng này để thụ phấn, cũng vì thế mà bị ảnh hưởng…

Phân chia nhiễm bẩn ánh sáng

Phân chia nhiễm bẩn ánh sáng
Phân chia nhiễm bẩn ánh sáng

Đây là những ánh sáng xâm nhập vào khu vực sinh sống của 1 người khác mà người đó không hề mong muốn.

Lạm dụng ánh sáng (over-illumination)

Đây là việc dùng ánh sáng quá mức cần có thiết, luồng sáng sử dụng không có Mục đích.

Ánh sáng chói (glare)

Anh sáng chói là hệ quả đối lập giữa vùng sáng và vùng thiếu sáng trong tầm nhìn. Điều này còn khiến cho mắt người cảm thấy khó khăn trong việc nhận dạng những sự khác biệt trong ánh sáng.

Nó đặc biệt trầm trọng đối với an toàn giao thông, Vì điều này xảy ra bất ngờ có thể khiến người đi đường và lái xe dễ gặp tai nạn.

Luồng sáng lộn xộn (clutter)

Cụm ánh sáng không có hướng xác định, phát tán lộn xộn.

Nguồn sáng chiếm dụng bầu trời (sky glow)

Đây là những quầng sáng, vùng sáng của bầu trời đêm tại ví trí có người tại.

Biện pháp khắc phục nhiễm bẩn nguồn sáng

Biện pháp khắc phục nhiễm bẩn nguồn sáng
Biện pháp khắc phục nhiễm bẩn nguồn sáng

Một số biện pháp tốt để khắc phục ô nhiễm luồng sáng như:

Chỉ dùng ánh sáng vừa đủ với mong muốn

Tắt đèn hoặc dùng chế dộ hẹn giờ khi không cần có thiết

Nâng cấp thiết bị phát quang thích hợp như dùng đèn Led TLC Lighting: ánh sáng bảo vệ mắt, luồng sáng phù hợp với không gian dùng, đèn tiết kiệm lên đến 90% điện năng… chi tiết tìm hiểu tại: bóng đèn Led TLC Lighting

Chọn lựa thiết bị phát quang phù hợp: chiếu sáng đủ, tập trung phát quang vào ví trí cần thiết, các bước sóng luồng sáng ít gây ảnh hưởng tới môi trường xung quanh xung quanh…

Để tiết kiệm việc ô nhiễm ánh sáng, cần sự chung tay của cộng đồng & xã hội trong việc giảm luồng sáng chói, luồng sáng chiếm dụng bầu trời, giảm ánh sáng xâm nhập, & luồng sáng lộn xộn.

Đôi điều bàn luận

Minh bạch, việc sử dụng luồng sáng nhân tạo ban đêm đã ngăn ngừa tầm nhìn của chúng ta về vũ trụ. Giờ đây, người thành phố khó có thể nhìn thấy các tại đâu lấp lánh trong dải Ngân hà trên bầu trời đêm hè như trước. Chưa kể việc sử dụng nguồn sáng nhân tạo ban đêm còn có những ảnh hưởng xấu tới môi trường xung quanh, an toàn năng lượng và sức khỏe con người.

Những tác hại của ô nhiễm ánh sáng này đã được đề cập rất sớm. Năm 1897, ảnh hưởng môi trường của “ánh sáng đêm” (light at night, LAN) được lưu ý trong 1 bài viết trên Los Angeles Times “Điện khí hóa và loài chim hót ở Anh” (Electricity and English songbirds) với cảnh báo rằng “điện có thể tiêu diệt các con chim biết hót”, do việc chiếu sáng đường phố, vườn cây, bãi cỏ sẽ tận diệt luôn các chủng loại côn trùng vốn là thức ăn của chim.

Năm 2009, một nghiên cứu chỉ rõ tác hại động vật & hệ sinh thái nhiễm khuẩn luồng sáng nhân tạo: làm mất định hướng khiến chim di trú va vào các tòa cao ốc, với ước tính đến 4-5 triệu con hằng năm; rùa biển con mới nở, chim biển non sẽ bị mất định hướng bơi về biển; rối loạn tổng hợp melatonin tại loài bò sát, lưỡng cư gây tổn thương giác mạc, giảm tinh trùng và đột biến di truyền…

Tại VN, năm 2010, hàng trăm hecta lúa nàng thơm dọc theo trục đường cao tốc HCM-Trung Lương đã bị “điếc”, không trổ bông, là minh chứng rõ ràng sự cố nhiễm bẩn ánh sáng từ dàn bóng đèn cao áp lên thực vật.

Năm 1980, Hiệp hội Bầu trời đêm thế giới (International Dark-sky Association, IDA) hình thành. Tháng 9/2009, Hội nghị chuyên đề các nước Tây Âu lần thứ 9 ở Bắc Ailen đã có buổi thảo luận về tác động môi trường sống của luồng sáng ban đêm & những hướng giải quyết tích cực.

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *